Badania empiryczne. W 2016 r. przeprowadziłam badania empiryczne na 50 aktach sądowych w sprawach o ograniczenie władzy rodzicielskiej, które zakończyły się umieszczeniem dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej oraz na 50 aktach osobowych dzieci przebywających w Pogotowiu Opiekuńczo-Wychowawczym nr 1 w Warszawie. Ponieważ psychoterapia jest trudnym zadaniem, również dla pacjenta, wsparcie otrzymywane od psychologa terapeuty pozwala utrzymywać zaangażowanie pacjenta w proces terapii, pracy nad zmianą siebie, przerwania dysfunkcjonalnego sposobu funkcjonowania. Oczywiście nie powinny to być czcze komplementy, tylko wynikające z pracy i postępów W pracy biegłego sądowego nie ma miejsca na oceny wynikające z kategorii zła i dobra. Chodzi raczej o wskazanie, czy popełnione przestępstwo mogło być podyktowane problemami ze zdrowiem psychicznym. Psychiatra dr Rafał Wójcik podkreśla jednak, że to rzadkie przypadki, a ci, którzy okradają, manipulują czy zabijają – robią to dla korzyści… I nie widzą w tym nic Nie oznacza to, że rodzic nie musi być informowany o działaniach prowadzonych przez psychologa na terenie szkoły, skierowanych na dziecko. Często nauczyciele lub psycholodzy o takich sytuacjach informują w formie elektronicznej. Psycholog bez wiedzy rodzica nie może prowadzić terapii dziecka. Spotkanie diagnostyczne psycholog rozpoczyna rozmową (tzw. wywiadem) z rodzicem/opiekunem prawnym, dotyczącą zgłaszanych trudności oraz określeniem oczekiwań od Poradni. Jeśli jest to pierwsze badanie dziecka w Poradni, niezbędne jest wówczas przeprowadzenie przez psychologa wywiadu dotyczącego sytuacji szkolnej, zdrowotnej i Jeżeli jesteśmy po tej stronie, która nie zgadza się z życzeniami dziecka wyrażonymi podczas przesłuchania dziecka w sądzie, powinniśmy po prostu swoje stanowisko rzeczowo uzasadnić. Sędziowie to też ludzie, rozumieją mechanizmy zachowania dziecka, szczególnie niechęci nastolatków do narzucania im obowiązków. UjRb. realizowany kierownik projektu dr hab., prof. Uniwersytetu SWPS psycholog kliniczny i sądowy, wieloletnia biegła sądowa z rekomendacją PTP, specjalizuje się w problematyce relacji w bliskich związkach oraz zaburzeń osobowości zobacz biogramwartość projektu: 359 592 PLN organizacja finansująca: Narodowe Centrum Nauki dyscyplina: nauki prawne, psychologialokalizacja: Katowiceokres realizacji: 2016 2017 2018 2019 2020 2021 projekt naukowy OPINIOWANIE SĄDOWO-PSYCHOLOGICZNE sprawach nieletnich i sprawach z zakresu władzy rodzicielskiej Jednostka realizująca Kwota dofinansowania359 592 PLN Jednostka finansująca Okres realizacji projektu: 2016-2021 Co roku do sądów powszechnych w Polsce wpływa ponad tysiąc spraw rodzinnych (w tym spraw nieletnich), w których oprócz zebranego materiału dowodowego często korzysta się z opinii biegłego psychologa. Dotychczas nie istnieją w pełni wypracowane standardy opiniowania-sądowo psychologicznego w wyżej wymienionych sprawach. Zespół naukowców pod kierownictwem prof. Danuty Rode przeprowadzi ogólnopolskie badania, których celem sformułowanie kryteriów oceny dowodu z opinii psychologicznej oraz opracowanie modeli i standardów metodologicznych opiniowania sądowo-psychologicznego. Założenia projektu Cele projektu Dotychczas nie zostały w pełni wypracowane standardy opiniowania sądowo-psychologicznego w sprawach nieletnich i w sprawach z zakresu władzy rodzicielskiej, co utrudnia podnoszenie jakości opinii. Opinia sądowo-psychologiczna jako dowód w sprawie powinna spełniać wymóg wysokiego poziomu merytorycznego, odgrywa rolę nie tylko w podejmowaniu decyzji procesowych, ale zakres jej wpływu jest stosunkowo szeroki: dotyczy zarówno osób badanych ich rodzin, jak również sfery ekonomicznej i społecznej. Z tego względu konieczne jest z jednej strony opracowanie modeli i standardów metodologicznych opiniowania sądowo-psychologicznego w w/w sprawach na podstawie badań empirycznych przeprowadzonych w polskiej próbie badawczej, które wpłyną na jakość procedur diagnostycznych i czynności podejmowanych przez biegłych psychologów w procesie opiniowania sądowego, z drugiej zaś sformułowanie kryteriów oceny dowodu z opinii psychologicznej, które mogłyby stanowić przydatne narzędzie dla organów procesowych do ewaluacji dowodu z opinii biegłego. Metodologia Projekt zostanie zrealizowany w siedmiu etapach, każdy obejmuję konkretne zdania. W projekcie zostaną wykorzystane następujące metody i techniki badawcze: Badanie akt sądowych: sprawy dotyczące nieletnich (na podstawie oraz sprawy z zakresu władzy rodzicielskiej (na podstawie w wydziałach rodzinnych i nieletnich sądów rejonowych. Łącznie 600 spraw sądowych – 300 dotyczących nieletnich i 300 dotyczących wykonywania władzy rodzicielskiej. W badaniach akt sądowych zostanie wykorzystany – opracowany w ramach projektu – Kwestionariusz Do Badania Akt Sądowych, który będzie się składał z dwóch części: A - analiza akt sądowych i B – analiza opinii sądowo-psychologicznych. Wywiady pogłębione z sędziami wydziałów rodzinnych i nieletnich sądów rejonowych oraz biegłymi psychologami. Użyteczność wyników Opracowanie modeli i standardów metodologicznych opiniowania sądowo-psychologicznego w sprawach nieletnich i z zakresu władzy rodzicielskiej. Sformułowanie kryteriów oceny dowodu z opinii psychologicznej dla organów procesowych. Analiza dotychczasowych procedur metodologiczno-diagnostycznych stosowanych przez biegłych w procesie opiniowania psychologicznego w sprawach nieletnich i sprawach z zakresu władzy rodzicielskiej oraz przedstawienie oceny zgodności sposobu korzystania przez sądy z dowodu z opinii biegłego psychologa w/w sprawach. Przedstawienie propozycji standardów opiniowania psychologicznego w sprawach nieletnich i z zakresu władzy rodzicielskiej powinno pełnić rolę wskazówek i zaleceń do ich wypełnienia przez biegłych, a dla sądu przyczynek do oceny wartości dowodowej opinii i jej użyteczność dla rozstrzygnięcia problemu procesowego. Zespół badawczy Kabzińska, Joanna wykonawca Imię i nazwisko Joanna Kabzińska Email Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript. Specjalizacja Doktor nauk prawnych o specjalności kryminalistyka i magister psychologii Funkcja w Instytucie {"funkcja-w-instytucie0":{"Funkcja":"","Nazwa w mianowniku":"Instytut Psychologii","Nazwa odmieniona":""}} Funkcja na Wydziale {"funkcja-na-wydziale0":{"Funkcja":"prodziekan ds. dydaktycznych","Nazwa w mianowniku":"Wydzia\u0142 Psychologii w Katowicach","Nazwa odmieniona":"Wydzia\u0142u Psychologii w Katowicach"}} Funkcja w Katedrze {"funkcja-w-katedrze0":{"Funkcja":"","Nazwa w mianowniku":"Zak\u0142ad Psychologii S\u0105dowej","Nazwa odmieniona":""}} Instytut Instytut Psychologii dr Joanna Kabzińskapsycholożka i prawniczka, specjalizuje się w psychologii zeznań świadków i psychologii podejmowania decyzji w postępowaniu sądowym Rode, Magdalena wykonawcaMagdalena Rode dr dr Joanna Kabzińskabiegły sądowy psycholog przy Sądzie Okręgowym w Katowicach Habzda-Siwek, Ewa wykonawca Specjalizacja doktor nauk prawnych i magister psychologii, zajmuje się problemem różnic w obrazie przestępczości kobiet i mężczyzn Imię i nazwisko Ewa Habzda-Siwek Email Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript. dr Ewa Habzda-Siwekdoktor nauk prawnych i magister psychologii, zajmuje się problemem różnic w obrazie przestępczości kobiet i mężczyzn Rezultaty projektu Psychologiczna diagnoza demoralizacji w opiniodawstwie sądowym Podstawowym przedmiotem badań psychologów opiniujących w sprawach nieletnich jest określenie stopnia demoralizacji nieletnich oraz zaleceń określających kierunki dalszych oddziaływań z uwzględnieniem zastosowania odpowiedniego środka wychowawczego lub poprawczego. Zdarza się też, że sąd wyraża poszczególne zagadnienia, odnosząc się w większym stopniu do specyfiki sytuacji. Nowe kierunki badań wskazują na konieczność uwzględnienia w modelu diagnozy demoralizacji nieletnich czynników ryzyka i czynników ochronnych, odwołujących się do teorii odporności (resiliency) lub podatności (vulnerability), które nie tylko pomagają w wyjaśnianiu zachowań o cechach demoralizacji, ale nade wszystko pozwalają poprzez zaakcentowanie czynników ochronnych, np. indywidualnych, typu: sumienność, optymizm, dobre funkcjonowanie intelektualne, ugodowość, poczucie własnej skuteczności, poczucie winy czy czynników ochronnych tkwiących w rodzinie: wsparcie i zaangażowanie rodziców, spójne praktyki wychowawcze opiekunów, wzory zachowań konwencjonalnych w rodziniezasugerować możliwości ich wzmacniania. Pozwalają także określić w diagnozie możliwości i kierunki rozwoju nieletniego (lub ich ograniczenia), uwzględniając tym samym perspektywę jego postępowania w przyszłości. Propozycje oddziaływań terapeutycznych, wychowawczych czy resocjalizacyjnych są mocnym atutem pełnej diagnozy nieletniego. W myśl koncepcji, odporności lub podatności to nie stałe cechy jednostki, które można zaobserwować (zmierzyć) w dowolnym momencie, ale właściwości ujawniające się w sytuacji silnego lub długotrwałego stresu, generują zachowaniem jednostki. Wtedy niektóre osoby (posiadające zasoby odpornościowe) są w stanie przeciwstawić się niekorzystnym wpływom i nadal mogą się prawidłowo rozwijać i przystosować się do nowych warunków. Natomiast inni (nieposiadający odpowiednich zasobów) ulegają przeciwnościom losu. W teorii odporności kluczowe znaczenie ma więc proces ochrony (protective process) uruchamiany pod wpływem czynników zwiększających ryzyko złej adaptacji lub nieprawidłowego rozwoju. Analiza wywiadów pogłębionych z sędziami sądów rodzinnych Relacja: sąd rodzinny – biegły psycholog jest budowana w oparciu o istniejące ramy prawne zasięgania dowodu z opinii psychologicznej i uzupełniana osobistymi doświadczeniami sędziów, którzy korzystają z opinii biegłych w ramach prowadzonych postępowań. Poza wypracowanymi w literaturze i orzecznictwie kryteriami oceny i wartościowania dowodu z opinii biegłego sędziowie korzystają również z własnych doświadczeń z kontaktów z biegłymi. Nawiązaniu i podtrzymywaniu tej relacji służy profesjonalizm biegłych wyrażający się w spełnianiu zadań opiniodawczych zgodnie z najwyższymi standardami metodologicznymi oraz dobre praktyki w komunikacji między sądem a biegłymi i wzajemne zaufanie. Wzajemne oczekiwania sędziów i biegłych psychologów są formułowane zarówno na poziomie ogólnym, jak i w odniesieniu do konkretnego postępowania. W sprawach nieletnich na pierwszy plan wysuwa się udział psychologa w kompleksowej diagnozie osobowości nieletniego i jego środowiska, natomiast w sprawach z zakresu władzy rodzicielskiej psycholog ma za zdanie ocenę funkcjonowania systemu rodzinnego ze wskazaniem (najczęściej) na ewaluację kompetencji rodzicielskich. W praktyce oczekiwania sądów wobec biegłych koncentrują się na możliwości uzyskania szybko i terminowo wysokiej jakości opinii, która pozwoli sędziemu na podjęcie optymalnego rozstrzygnięcia. Gotowość do budowania profesjonalnej relacji sąd – biegły jest pochodną zaufania sądów do profesjonalizmu biegłego oraz systemowych i instytucjonalnych uwarunkowań instytucji biegłych. Wiele zależy w tym aspekcie od dobrej komunikacji i wspólnego wypracowywania dobrych praktyk ułatwiających realizację zadań eksperckich. Publikacje Opiniowanie sądowo-psychologiczne w sprawach nieletnich i w sprawach z zakresu władzy rodzicielskiej Raport udostępniony jest bezpłatnie, jego całość lub fragmenty można kopiować, rozprowadzać, przedstawiać oraz na jego podstawie opracowywać inne dzieła pod warunkiem przywołania źródła: tytułu raportu wraz z nazwiskami autorów. Więcej o książce Psychological diagnosis of demoralisation in juvenile forensic assessments: fileds, models and new directions. Problems of Forensic Sciences , 114, 137–157. Rode D., Kabizńska J., Rode M., Habzda-Siwek E. (2018). Forensic Mental Health Assessment and Psychological Expertise in Juvenile Delinquency Cases in Poland Rode D., Kabizńska J., Rode M., Habzda-Siwek E., Marganski A. (w recenzji). Model praktyki opiniodawczej w sprawach nieletnich i w sprawach z zakresu władzy rodzicielskiej Rode D., Kabzińska J., Rode M., Habzda-Siwek E. (2021). (w opracowaniu). Kliniczna Psychologia Sądowa. Warszawa: PWN. Rode D., Kabizńska J., Dukała K., Zalewska-Łunkiewicz K. (2020). Badania psychologiczne w sprawach rodzinnych są bardzo powszechne. Sąd rodzinny – czy to w sprawie o rozwód lub separację, czy w postępowaniach nieprocesowych na przykład o ustalenie kontaktów czy rozstrzygnięcie w istotnych sprawach dziecka – zleca przeprowadzenie badania w celu ustalenia sytuacji opiekuńczo-wychowawczej dziecka. Dowód z opinii biegłych albo OZSS Sąd dopuszcza dowód z opinii biegłego psychologa i/lub pedagoga albo Opiniodawczych Zespołów Sądowych Specjalistów (OZSS), w których w skład wchodzą biegli różnych specjalności. W zależności od sprawy mogą być to specjaliści z zakresu psychologii, pedagogiki, pediatrii, medycyny rodzinnej, chorób wewnętrznych czy psychiatrii. Może zrobić to na wniosek strony albo z własnej inicjatywy (z urzędu), jeżeli uzna, że rozstrzygnięcie o sprawach dziecka wymaga wiedzy specjalistycznej. Dopuszczenie ww. dowodu nie jest obligatoryjne, ale spotykane bardzo często, szczególnie, kiedy istnieje konflikt pomiędzy rodzicami. Jak przebiega badanie? Badania psychologiczne w sprawach rodzinnych odbywają się poza budynkiem sądu, a strony są zobowiązane do stawienia się na wezwanie. Nie uczestniczy w nim sędzia, ani ustanowieni w sprawie pełnomocnicy, tylko strony wraz z małoletnim dzieckiem. Opinia jest wydawana po przeprowadzeniu rozmów, badań i testów, a całość może trwać nawet kilka godzin. Ponadto biegli obserwują relacje pomiędzy badanymi i ich zachowanie, zapoznają się z dokumentami przyniesionymi przez strony oraz aktami sprawy. Badanie dziecka odbywa się pod nieobecność rodziców, co ma zapewnić dziecku swobodę i komfort. Rodzice także badani są osobno (lub konfrontowani są między sobą). W tym czasie drugi z rodziców spędza czas z dzieckiem, co nie jest bez znaczenia i podlega obserwacji. Ważne jest, żeby czas z dzieckiem wykorzystać aktywnie, zachęcić dziecko do zabawy i interakcji, ponieważ biegli oceniają reakcje dziecka i kompetencje wychowawcze każdego z rodziców. Wnioski opinii Biegli po przeprowadzeniu badania wydają opinię, która zazwyczaj jest obszerna i wyczerpująca. Zawiera opis sytuacji rodzinnej, na który składają się informacje o rodzicach – ich wieku, wykształceniu, nałogach, stanie zdrowia, cechach osobowości, a także wzajemnych relacji rodziców i więzi rodziców z dzieckiem oraz informacje o sytuacji dziecka, jego stanie zdrowia, rozwoju, zorientowania w sytuacji rodzinnej. Biegli oceniają także predyspozycje rodziców do sprawowania opieki nad małoletnim dzieckiem, a w razie potrzeby rozstrzygają, który z rodziców daje lepszą gwarancję sprawowania właściwej pieczy nad dzieckiem. Po przeprowadzeniu badania biegli mogą zaproponować także konkretny kształt kontaktów, które będą w danej sytuacji adekwatne i zgodne z dobrem małoletniego dziecka. Zastrzeżenia do opinii Opinia biegłych nie jest jednak ostateczna i może zostać zakwestionowana. Strona, która nie zgadza się z treścią opinii czy jej wnioskami może zgłosić zarzuty i podjąć próbę jej podważenia poprzez zgłoszenie dodatkowych pytań do biegłych, wnoszenie o wydanie opinii uzupełniającej w formie ustnej lub pisemnej. Dodatkowych wyjaśnień – pisemnych, bądź ustnych może żądać także Sąd. Opinie psychologiczne w sprawach rodzinnych stanowią często jedną z głównych podstaw, na której Sąd opiera motywy swojego rozstrzygnięcia. Sąd nie jest związany opinią biegłych, jednak sam nie posiada wiedzy specjalistycznej w niezbędnym zakresie. Mając na uwadze dobro małoletnich dzieci, kieruje się wobec tego ustaleniami poczynionymi przez biegłych. Ważne jest zatem, żeby do badań podejść naturalnie i ze spokojem, co zaś powinno przełożyć się na oczekiwane przez stronę rozstrzygnięcie. Zdarzają się w życiu sytuacje, w których potrzebujesz pomocy osoby wykwalifikowanej, która będzie uczestniczyła w procesie radzenia sobie z trudnościami związanymi z rozwodem, opieką nad dzieckiem i innymi sytuacjami, w które zaangażowany jest sąd i potrzebna jest opinia psychologa posiadającego wykształcenie i doświadczenie w dziedzinie psychologii sądowej, która może zaważyć nad dalszymi losami Twoich dzieci. Zrobię wszystko, co w mojej mocy, aby rozwiązać te trudności, z którymi przyszło Ci się zmierzyć. Psycholog sądowy dziecięcy Rozwód przysparza wiele problemów nie tylko Tobie i małżonkowi, ale również Waszym dzieciom. Sytuacja, w której rodzice postanawiają żyć osobno, łączy się z naruszaniem podstawowych potrzeb dziecka takich jak bezpieczeństwo. W zależności od jego wieku mogą pojawić się różne nieprawidłowe zachowania, które są wypadkową uporczywego myślenia o konflikcie w rodzinie. Może dojść do sytuacji, w której dziecko straci możliwość radzenia sobie w sytuacjach trudnych i stresowych, straci zainteresowanie kontaktami z rówieśnikami. Dlatego istotne jest, aby młoda osoba otrzymała profesjonalną pomoc, która pomoże jej uporać się z trudnościami emocjonalnymi i pozwoli przystosować się do nowej sytuacji. Nie tylko sam rozwód wpływa na funkcjonowanie dziecka, ale również to, co dzieje się po jego zakończeniu. Problemem staje się wtedy realizacja kontaktów z matką i ojcem oraz konflikt lojalnościowy. Ma to miejsce szczególnie wtedy, gdy rodzice rozchodzą się w atmosferze gniewu i jawnej niechęci. Generuje to wiele konfliktów wewnątrz dziecka, które wpływają na jego rozwój i późniejsze funkcjonowanie w dorosłym życiu. Konsultacja z psychologiem sądowym dziecięcym pozwoli na szybkie wykrycie nieprawidłowości w zachowaniu oraz rozwoju dziecka narażonego na stres związany z rozwodem. Współpracuję również z lekarzem psychiatrą. Psycholog biegły sądowy Jako psycholog sądowy zajmuję się opiniowaniem, które niezbędne jest w wielu sprawach cywilnych oraz karnych. W ramach tej funkcji określam w sprawach karnych poczytalność, wiarygodność świadków oraz sprawców. W sprawach cywilnych natomiast definiuję zdolność do działań prawnych w różnych stanach psychicznych. Od tego zależy, czy możliwie jest prawidłowe i pełnoprawne funkcjonowanie w sytuacjach społecznych oraz prawnych. W ramach obowiązków psychologa biegłego sądowego zajmuję się orzekaniem w sprawach osób, które przed śmiercią złożyły testament, orzeczenie woli. Współpracuję również podczas dochodzenia o odszkodowanie, zadośćuczynienie, a także sprawach zleconych przez wydział pracy i ubezpieczeń społecznych. Psycholog sądowy – skorzystaj z profesjonalnej pomocy Jeżeli potrzebujesz opinii psychologa sądowego lub Twoje dziecko wykazuje nieprawidłowe zachowania i mechanizmy obronne w związku z trudną sytuacją jaką jest rozwód rodziców – skorzystaj z pomocy psychologa. Wspólnie postaramy się zneutralizować wpływ problemów rodzinnych na dziecko i nauczymy radzenia sobie z sytuacjami stresującymi. Dziecko przyswaja więcej informacji z otoczenia, niż Ci się wydaje, a pozostawione same sobie może rozwijać nieprawidłowe szkodliwe mechanizmy i negatywne cechy osobowości, które wpłyną na jego całe życie. Odpowiednia opieka specjalisty pozwoli na wytłumaczenie dziecku skomplikowanych sytuacji jak walka o przejęcie opieki nad dziećmi, co z kolei może prowadzić do rozwoju wielu zaburzeń takich jak alienacja rodzicielska, której konsekwencją jest niechęć dziecka do rodzica drugoplanowego. Rzetelne opiniowanie psychologa sądowego umożliwi wydanie prawomocnego wyroku sądu. Opinia służy do określenia przeżyć, jakie towarzyszyły poszkodowanym i jaki wpływ wywierają na ich obecne życie. Niejednokrotnie opinia potrafi zmienić wyrok sądu na korzyść poszkodowanego, ponieważ poniesione straty psychiczne i emocjonalne, oraz trauma związana z sytuacją kryzysową, jest kluczowa do określenia ciężkości zarzucanego czynu. Diagnoza dziecka, które doświadczyło przemocy seksualnej, jest bardzo trudna. Dlatego niezwykle ważne jest, aby psycholog podejmujący się tego zadania stosował specjalistyczne metody do uzyskiwania informacji potrzebnych do przeprowadzenia diagnozy i napisania opinii w zakresie wykorzystywania seksualnego. W praktyce psycholog zajmuje się kilkoma rodzajami diagnozy dziecka wykorzystywanego seksualnie i jego rodziny. Jednym z nich jest diagnoza wykonywana na zlecenie klienta gabinetu, poradni czy ośrodka przeznaczona albo do planowania terapii, albo będąca niezbędnym elementem wspomagającym w trakcie postępowania prokuratury czy sądu rodzinnego lub karnego. Drugi rodzaj to diagnoza zamawiana przez prokuraturę lub sąd. Wówczas psycholog powoływany jest jako biegły ad hoc lub wykonuje ją biegły psycholog z listy biegłych sądowych. We wszystkich przypadkach niezbędne jest, aby psycholog posiadał specjalistyczną wiedzę dotyczącą diagnozowania dziecka wykorzystywanego seksualnie, diagnozowania czynników ryzyka, dynamiki oraz cech rodziny i środowiska, w którym dochodziło do przemocy, a także diagnozowania cech sprawcy i mechanizmów jego działania. Kto może dokonać diagnozy wykorzystania seksualnego? Jedynie osoby z odpowiednimi kwalifikacjami i przygotowaniem mogą podjąć się tak specjalistycznej diagnozy. Zajmują się nią psychologowie, specjaliści w diagnozie dzieci i dorosłych wykorzystywanych seksualnie, którzy odbyli długoterminowe kursy związane z tą tematyką. Mogą oni także podjąć współpracę z innymi specjalistami, aby przygotować w pełni profesjonalną i rzetelną dotyczącą diagnozy seksualności osoby podejrzanej o dokonanie takiego czynu oraz matki (lub innego opiekuna wspierającego) dziecka wykorzystywanego seksualnie powinien zrobić specjalista seksuolog. Gdy badamy osobowość czy rozwój procesów poznawczych, warto zwrócić się o pomoc do wykwalifikowanych i certyfikowanych oraz co ważne – doświadczonych i dojrzałych diagnostów, np. w zakresie MMPI-a czy WAIS-a. Jednak podsumowanie otrzymanych informacji i ostateczny kształt diagnozy oraz opinii na temat przemocy seksualnej zależy od specjalistów w diagnozie dzieci i dorosłych wykorzystywanych seksualnie. Osoby te wiedzą, co oznaczają uzyskane informacje w całościowym procesie diagnozy i opisują je w kontekście dynamiki, mechanizmów, cech i objawów typowych dla zjawiska przemocy seksualnej. Kto prosi o diagnozę dziecka w sytuacji podejrzenia wykorzystania seksualnego? Najczęściej o diagnozę proszą matki, zaniepokojone stanem zdrowia psychicznego i fizycznego swojego dziecka. Bywa, że są one zobowiązywane przez różne instytucje, na przykład przedszkole czy szkołę lub motywowane przez adwokatów czy prokuraturę, gdy podejrzenie przemocy zostało już zgłoszone organom ścigania. Matki są też kierowane przez innego psychologa, aby udały się do specjalisty lub też przez nowego partnera, którego niepokoi zachowanie dziecka. Często po diagnozę zgłaszają się matki pełniące rolę matki zastępczej. Znacznie rzadziej o taką diagnozę proszą opiekunowie z domów dziecka i jeszcze rzadziej ojcowie, którzy tylko czasami są zainteresowani badaniem stanu zdrowia swojego dziecka pod kątem doznawanej przez nie przemocy, tym bardziej seksualnej. W jakich okolicznościach matki zwracają się o pomoc? Pewną grupę matek do zwrócenia się o pomoc motywuje własny niepokój dotyczący zachowań syna czy córki i nie zamierzają zgłaszać sprawy organom ścigania. Te matki zazwyczaj kontynuują terapię dziecka, a także własną, aż do momentu, gdy stan zdrowia dziecka poprawi się. Stosują się do zaleceń psychologa dotyczących zapewnienia dziecku bezpieczeństwa (izolacja od sprawcy) i stworzenia dobrych warunków do powracania do zdrowia, zarówno w domu, jak i na przykład na terenie szkoły. Chętnie współpracują z psychologiem i dbają o swoje psychiczne funkcjonowanie. Inną grupę stanowią matki, które przychodzą do psychologa w związku z toczącym się postępowaniem w prokuraturze czy w sądzie. Część z nich rozpoczęła już postępowanie rozwodowe lub o ustalenie widzeń z dzieckiem oraz karne. Ta grupa rzadziej kontynuuje kontakt z psychologiem po wydaniu opinii. Nie są zainteresowane terapią dziecka, lecz ustaleniem stanu formalnego – „rzeczywistej sytuacji”, w jakiej dziecko się znajduje. Te matki budzą najwięcej kontrowersji u profesjonalistów diagnozujących ich dzieci w Ośrodkach RODK i u biegłych. Najważniejsze jest to, by w takiej sytuacji nie zakładać z góry, że matki te kłamią lub zasugerowały dziecku, co ma powiedzieć w trakcie diagnozy. Dzieciom tych matek, całym rodzinom oraz osobom podejrzewanym o wykorzystywanie seksualne należy się wówczas tak samo rzetelna, głęboka i bezstronna diagnoza, jak w sytuacji, gdy nie „pada nawet cień podejrzenia”, że matka chce użyć dziecko do „załatwienia” własnych spraw. Zdarzają się jednak sytuacje, kiedy to psycholog kieruje się z góry przyjętym przekonaniem, że do przemocy nie doszło, nierzetelnie przeprowadza badanie psychologiczne, akta sądowe czyta bardzo pobieżnie, pomija dane lub zmienia ich znaczenie. Takie postępowanie jest po prostu nieetyczne. Jakie motywy do zdiagnozowania dziecka podają matki? Matki kierują się dobrem dziecka. Chcą wygrać sprawę w sądzie o uregulowanie opieki nad synem czy córką, aby zapewnić dziecku psychiczne i seksualne bezpieczeństwo poprzez brak kontaktu z podejrzanym lub kontakt w obecności matki. Takie wytłumaczenie podają kobiety, które już wiedzą, że z powodu bardzo młodego wieku dziecka lub umorzonego postępowania w prokuraturze nie mają szansy na przeprowadzenie rozprawy w sądzie karnym. Takie też działanie coraz częściej bywa zalecane przez adwokatów lub psychologów, którzy na podstawie badania sytuacji dziecka są przekonani o tym, że dziecko jest krzywdzone, natomiast wiedzą też, że postępowanie prawne z różnych względów nie jest możliwe. Rzadko motywem działania matki jest chęć ukarania „za coś” swojego partnera w postępowaniu sądowym. Jakie obawy i wątpliwości może mieć psycholog? Obawy dotyczą faktycznej motywacji matek do diagnozowania dziecka, gdy zgłaszają się one tuż przed lub w trakcie toczącego się postępowania rozwodowego oraz sytuacji, że dziecko może być narzędziem do wygrania jakiejś sprawy sądowej. Główna obawa wielu psychologów związana jest z tym, że dziecko ze względu na rodzaj motywacji matki nie otrzyma potrzebnej mu pomocy psychologicznej! Wszelkie wątpliwości psychologa wymagają, aby dokonał on jak najbardziej szczegółowej i rzetelnej diagnozy dziecka oraz jego rodziny, a także osoby podejrzewanej o przemoc seksualną – jeżeli jest to możliwe. Badanie podejrzanego czy oskarżonego odbywa się w trakcie diagnozy w prokuraturze. Gdy psycholog zajmuje się dzieckiem poza strukturami sądowymi, nie bada osoby wskazywanej jako sprawca. W takiej sytuacji ta osoba sama musi zadbać o to, aby przeprowadzić jak najbardziej profesjonalną diagnozę swojej osoby i sytuacji. Czy to zrobi czy nie, zależy już tylko od jej motywacji. Jakie zagadnienia należy badać, gdy podejrzewamy przemoc seksualną? Psycholog musi rozpoznać, do jakich form przemocy seksualnej ewentualnie dochodzi, zdiagnozować inne formy przemocy w rodzinie i środowisku, przeprowadzić diagnozę dynamiki przemocy seksualnej i czynników ryzyka, jej mechanizmów oraz objawów u dziecka. Typy, formy i rodzaje przemocy seksualnej Psycholog bierze pod uwagę (za Widera-Wysoczańska, 2010) wewnątrzrodziną przemoc seksualną (w tym kazirodztwo biologiczne), gdy sprawcą jest bezpośredni opiekun dziecka (np. ojciec, matka, dziadek, babcia) lub/i inny członek rodziny oraz zewnątrzrodzinną przemoc seksualną (w tym kazirodztwo psychologiczne), gdy sprawcą jest osoba spoza rodziny, znana dziecku (np. nauczyciel, kolega, przyjaciel rodziny) lub ktoś obcy. Kazirodztwo (incest) można podzielić na: biologiczne – gdy dochodzi do kontaktu krzywdziciela z dzieckiem, z którym łączą go bliskie więzy krwi oraz gdy jest prawnym opiekunem dziecka (rodzice biologiczni, adopcyjni, zastępczy, dziadkowie, rodzeństwo) oraz psychologiczne – gdy obca osoba krzywdząca jest dla dziecka autorytetem, której dziecko zaufało i od której oczekuje ono zainteresowania i bezpieczeństwa, ponadto zależy od niej w wybranych sferach życia (przyjaciel domu, sąsiad, nauczyciel, wychowawca). W obu formach przemocy wewnątrz- i zewnątrzrodzinnej psycholog musi rozpoznawać bezpośredni i pośredni typ przemocy seksualnej. W przemocy bezpośredniej diagnozuje się różne rodzaje zachowań osoby określanej jako sprawca. Jeden z rodzajów to przemoc seksualna z dotykiem: z penetracją i bez penetracji. Drugi to przemoc seksualna bez bezpośredniego dotykania dziecka (np. pornografia, podglądanie, obnażanie się, stosunek w obecności dziecka), trzeci rodzaj to emocjonalna przemoc seksualna (np. wulgarne wyzwiska czy seksualne żarty, międzypokoleniowa zamiana ról, traktowanie dziecka jako partnera, seksualne opisywanie ciała dziecka lub ciała innej osoby w obecności dziecka). Te trzy rodzaje zachowań seksualnych charakteryzują sprawcę aktywnego. W trakcie diagnozy przemocy seksualnej pośredniej psycholog zwraca uwagę na takie rodzaje zachowań sprawcy, jak: celowe przyprowadzanie dziecka do sprawcy; świadome pozwalanie na przemoc i akceptowanie jej; niereagowanie na przemoc seksualną wobec dziecka, gdy opiekun wie o niej i jej nie akceptuje. Tego typu zachowania można zauważyć u sprawcy biernego, którym zazwyczaj jest matka. Typy przemocy w rodzinie oraz środowisku jako kontekst przemocy seksualnej W rodzinach może dochodzić do wielu zdarzeń traumatycznych, które mogą być doświadczane od wczesnego dzieciństwa, przez całe życie człowieka. Wśród nich wymienia się (Widera-Wysoczańska, 2010a, 2010b): — zaburzone więzi z rodzicem: ambiwalentne, unikające i zdezorganizowane, przemoc i zaniedbanie emocjonalne, porzucenie przez rodziców wyjeżdżających do innego kraju za pracą, np. eurosieroty, przemoc i zaniedbanie fizyczne, przemoc seksualna z intymnym dotykiem fizycznym, seksualna bez dotyku; emocjonalna przemoc seksualna, nadopiekuńczość, która może być zarazem przemocą emocjonalną i seksualną, zaliczam też do niej zespół Münchausena by Proxy (zespół Münchausena per procura/przeniesiony, ZMPP), uzależnienia rodzica, np. od alkoholu, leków, narkotyków, pornografii, pracy itp. separacja czy rozwód emocjonalny i/lub fizyczny opiekunów, przemoc ekonomiczna, przemoc medyczna, porwanie przez jednego z rodziców, patologiczne przeżywanie żalu po stracie bliskiej osoby, patologiczne reakcje opiekunów na chroniczne choroby dziecka lub innego członka rodziny, prześladowanie i śledzenie (stalking) przez partnera lub inną osobę bliską czy obcą. Poza rodziną może także dochodzić do wielu interpersonalnych zdarzeń traumatycznych wobec dzieci i dorosłych, które są jednorazowe lub trwają jakiś czas. Wśród nich występuje między innymi: — przemoc międzyrówieśnicza emocjonalna, fizyczna i seksualna w przedszkolu czy w szkole oraz na podwórku, przemoc ze strony nauczycieli w szkole: ignorowanie, wykluczanie, zaniedbywanie ucznia w sytuacji zagrożenia w grupie rówieśniczej oraz przemoc aktywna: słowna, emocjonalna i fizyczna czy seksualna, mobbing i dyskryminacja w zakładach pracy – przemoc ekonomiczna, emocjonalna, seksualna (niekiedy także fizyczna) w pracy ze strony przełożonych czy kolegów, przemoc w grupach religijnych: emocjonalna, fizyczna i seksualna, przemoc w sektach: ekonomiczna, emocjonalna, fizyczna i seksualna, przemoc w różnych instytucjach, prześladowanie grup społecznych czy religijnych, niewolnictwo, prostytucja i filmy pornograficzne. Światowa Organizacja Zdrowia wyróżnia ponadto bardzo ważną kategorię: —„przemoc zadawana sobie samemu”, której przejawami są uszkodzenia ciała i zachowania samobójcze oraz wyniszczające uzależnienia. Dynamika przemocy seksualnej Aby można było stwierdzić, czy doszło do przemocy seksualnej wobec danego dziecka, należy zbadać dynamikę przemocy seksualnej (Widera-Wysoczańska, 2008, 2011). Występujący w niej układ elementów, które wzajemnie się na siebie nakładają, jest typowy dla mechanizmów przemocy seksualnej wobec dziecka. Na początku pojawia się faza uzależniania dziecka od sprawcy za pomocą uwodzenia lub zastraszania. Sprawca manipuluje również opiekunem dziecka tak, aby uśpić jego czujność, często stosując desensytyzację. W tej fazie obserwuje się występowanie przemocy seksualnej bez dotyku oraz emocjonalnej przemocy seksualnej. Ma ona doprowadzić do tego, że w sytuacji wystąpienia ostrej przemocy seksualnej z dotykiem (z penetracją lub bez), dziecko nie ujawni nikomu, że jest krzywdzone, a matka lub inny opiekun nie zauważy, że dziecku dzieje się krzywda lub jeżeli nawet to przeczuwa, zignoruje to. Sprawca stale dba o utrzymywanie sekretu przez dziecko i otoczenie. Nadal uwodzi on lub zastrasza osobę krzywdzoną. Bada się tu motywację osoby wskazywanej jako sprawca do zachowania tajemnicy i służące temu zachowania oraz przyczyny nieujawniania sekretu przez dziecko. Informacje podawane w tym względzie przez dziecko bywają dramatyczne, zwłaszcza gdy sądziło ono – często słusznie, że matka wiedziała o tym, że było krzywdzone i nic w tej sytuacji nie zrobiła. Gdy dochodzi do ujawnienia przemocy seksualnej, rozpoznaje się, czy doszło do ujawnienia celowego czy przypadkowego. Bada się okoliczności ujawnienia celowego: jakimi słowami dziecko ujawniło, ile razy i komu ujawniło, jaka była reakcja tej osoby na ujawnienie oraz jak zachowały się inne osoby z otoczenia dziecka, gdzie wówczas była osoba wskazywana jako sprawca, jak ta osoba zareagowała, gdy dowiedziała się o tym, co powiedziało dziecko. Bada się także sytuację ujawnienia przypadkowego. Bierze się pod uwagę motywację dziecka (małego lub starszego) do ujawnienia. Kolejny element dynamiki przemocy seksualnej to zaprzeczanie lub ignorowanie ujawnienia przez podejrzanego, opiekuna dziecka, rodzinę, a następnie przez Policję, prokuraturę, badającego psychologa i sądy. Dziecko jest w ten sposób przymuszane do wycofania się z ujawnionego sekretu. Należy dokładnie rozpoznać, jakie mechanizmy wykorzystywane są przez osobę wskazywaną przez dziecko jako sprawca w relacjach pomiędzy nim a dzieckiem – w przeszłości, w trakcie trwania przemocy przed ujawnieniem oraz po ujawnieniu. Mechanizmy te prowadzą do uwiedzenia dziecka lub do zastraszenia i obarczenia poczuciem winy, zniekształcają spostrzeganie siebie, sprawcy, innych ludzi i świata – oczywiście na korzyść krzywdziciela i tego, co on robi. Utrudniają dziecku ujawnienie przemocy. Są to między innymi: lojalność wobec sprawcy i idealizacja sprawcy, identyfikacja ze sprawcą, syndrom sztokholmski, wyuczona bezradność, alternatywna rzeczywistość, unikanie, odrętwienie, dysocjacja. Ważne są też mechanizmy, które powstają pomiędzy matką a dzieckiem. Pokazują one co może utrudniać dziecku ujawnienie doznanych krzywd, gdy sprawcy nie ma w gabinecie (ale jest w umyśle dziecka), a tym bardziej w obecności sprawcy, gdy jest wzywany np. do RODK razem z dzieckiem. Przeanalizowanie ich przez specjalistę może wykazać, że dziecko nie jest w stanie powiedzieć czegokolwiek na temat doznanych krzywd, gdy wskazywany przez nie sprawca jest na korytarzu lub w gabinecie obok, gdy dziecko widziało go tuż przed badaniem i otrzymało od niego prezent (co często czynią ojcowie podczas badania w RODK). Czynniki ryzyka przemocy seksualnej w rodzinie i środowisku Czynniki specyficzne zwiększają prawdopodobieństwo wystąpienia przemocy seksualnej z dotykiem wobec dziecka w danej rodzinie lub wskazują na jej występowanie. Zdiagnozowanie ich uwiarygodnia wypowiedzi dziecka i opiekuna na temat ewentualnej przemocy seksualnej (Widera-Wysoczańska, 2005). Należą do nich między innymi oglądanie i posiadanie pornografii, współżycie w obecności dziecka, nagość i kąpiele, seksualizacja relacji, przemoc w rodzinie, zwłaszcza fizyczna oraz seksualna partnerów wobec siebie, stopień monitorowania dziecka oraz występowanie czynników stresu pourazowego. Rozpoznajemy także czynniki niespecyficzne, dotyczące struktury rodziny, relacji, ról i zasad związanych z występowaniem jakiejkolwiek przemocy w rodzinie. Badanie matki Rozpoznajemy stan matki dziecka, która zgłosiła podejrzenie przemocy seksualnej. Ważne jest poznanie jej historii życia i funkcjonowania zarówno w rodzinie pochodzenia, jak i w obecnej, w tym występującej przemocy i zaniedbania. Poznajemy jej relacje z dzieckiem i sposób budowania więzi, a także jej udział w dynamice przemocy seksualnej, a zwłaszcza reakcje na ujawnienie przez dziecko przemocy seksualnej. Ważny jest stan psychiczny matki i cechy osobowości, w tym występowanie u niej PTSD oraz innych zaburzeń. Badamy motywację matki do kłamania na temat przemocy seksualnej. Od niej także uzyskujemy (lub nie) informacje o specyficznych i niespecyficznych objawach przemocy seksualnej u dziecka. Badanie dziecka Dziecko obserwujemy w gabinecie pod kątem objawów przemocy seksualnej (specyficznych i niespecyficznych). Te informacje pozwalają rozpoznać rozwój psychoseksualny dziecka i występowanie u niego rozwojowych lub dysfunkcjonalnych zachowań seksualnych. Do objawów niespecyficznych przemocy seksualnej zalicza się te, które wskazują na doświadczanie przez dziecko w trakcie jego życia jakiejś przemocy: emocjonalnej, fizycznej, seksualnej, zaniedbania lub porzucenia oraz uzależnień rodziców, ale nie można dokładnie rozpoznać jakiej (Widera-Wysoczańska, 2010, 2011); zachowania peritraumatyczne; ostre reakcje na uraz (ASD, z DSM IV-TR lub z ICD-10); objawy chroniczne po stresie pourazowym, chroniczne PTSD proste (z DSM-IV-TR oraz DSM-V-TR lub z ICD-10); objawy złożonego PTSD – długoterminowe oraz ewentualnie występujące zaburzenia dziecięce, które są związane z sytuacjami życiowymi dziecka. Zwraca się także uwagę na inną symptomatologię opisywaną w literaturze, która wskazuje na występowanie objawów doświadczania przemocy. Objawy specyficzne przemocy seksualnej u dziecka są typowe jedynie dla dzieci doświadczających przemocy seksualnej lub występują ze znacznie większym nasileniem i częstotliwością u dzieci po tej formie przemocy niż po innej traumie. Rozpoznajemy je za pomocą symptomów opisanych między innymi w Child Sexual Behavior Inventory, dla dzieci w wieku od 2. do 12. roku życia (Friedrich, 1997). Korzystamy z syndromów, które zostały stworzone specjalnie do diagnozy sytuacji i zachowań dziecka wykorzystywanego seksualnie i należą do nich Child SexualAbuse Accommodation Syndrome (Summit, 1983); czteropoziomowa klasyfikacja symptomów przemocy seksualnej (Fransec Sink, 1988) oraz model dynamik traumagenicznych u dzieci wykorzystywanych seksualnie (Finkelhor & Browne, 1985). Inne symptomatologie opisują zewnętrzne i wewnętrzne specyficzne symptomy przemocy seksualnej we wszystkich sferach życia i na różnych etapach rozwoju, od niemowlęctwa do adolescencji i życia dorosłego. Pamiętajmy, że do objawów specyficznych zalicza się także cechy w rysunkach typowe dla dzieci wykorzystywanych i sposób ujawniania przez dziecko doznanej przemocy (werbalny, niewerbalny). Ważne jest rozpoznawanie u dziecka czynników wpływających na jego zdolność do budowania resilience. Niektóre dzieci w momencie badania nie mają już objawów zewnętrznych lub wyglądają na zupełnie zdrowe. Nie oznacza to, że do przemocy nie doszło. Kryteria oceny zachowań seksualnych u dziecka Za pomocą poniżej opisanych kryteriów można rozpoznać niepokojące i rozwojowe zachowania u dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym. Wskazują one na to, czy zachowania dzieci wobec siebie są normatywne i rozwojowe, czy raczej wynikają z doznanej już przemocy seksualnej oraz opisują przemoc międzyrówieśniczą. Należą do nich: wiek (podobny/dwa lata), poziom rozwoju fizycznego i emocjonalnego (podobny/silniejszy), zgoda (wspólna/przymus, groźby), motywacja (ciekawość/rozładowanie napięcia), ogólne zachowania dzieci (zaciekawienie, rozluźnienie/agresja, lęk), typ zachowań seksualnych (ubranie, do pasa, bez dotyku/przymuszanie, dotyk, przedmioty, zachowania publiczne), częstotliwość (raz/często, kompulsja, uporczywość). Zmienianie się objawów w czasie i ich wpływ na rozpoznawanie przemocy seksualnej Należy pamiętać, że objawy specyficzne i niespecyficzne widoczne są u dziecka przez określony czas. Objawy peritraumatyczne widoczne są jedynie w trakcie trwania przemocy i chwilę po. O nich możemy się dowiedzieć od dziecka i innej osoby, która widziała jego zachowania zaraz po doznanej przemocy. Psycholog nie zaobserwuje ich w gabinecie. Objawy ostre widoczne w zewnętrznym zachowaniu dziecka utrzymują się do około 4 tygodni. Gdy dziecko jest w tym czasie diagnozowane, specjalista może zaobserwować objawy behawioralne, emocjonalne i poznawcze przemocy seksualnej. Jednak nie zawsze są one widoczne w gabinecie w krótkim (na przykład przez pół godziny, gdy psycholog widzi dziecko) czy w jednorazowym badaniu. Diagnosta powinien widzieć dziecko kilka razy, aby „próbka” obserwowalnych zachowań była wiarygodna. Po upływie około 1 miesiąca, gdy dziecko jest odizolowane od osoby podejrzanej o przemoc seksualną, ostre objawy zewnętrze przyjmują charakter uwewnętrznionych długoterminowych i chronicznych. Wówczas bardzo trudno je zauważyć w krótkim kontakcie psychologa z dzieckiem. Wymagana jest wtedy dłuższa diagnoza. Z pewnością wiarygodnych danych diagnostycznych dostarcza terapia dziecka. Warto czerpać informacje od psychologa pierwszego kontaktu, czyli tego, który pierwszy diagnozował dziecko. On może posiadać najobszerniejszą wiedzę na temat sytuacji dziecka. Pamiętajmy również o symptomach odroczonych, nawrotach i problemach wtórnych. Zarówno objawy niespecyficzne, jak i specyficzne wraz z upływem czasu zmieniają swoje nasilenie i swoją treść. Widoczne w zachowaniu (zewnętrzne) mogą zanikać, gdy kontakt ze sprawcą jest przerwany oraz nawracać, gdy kontakt zostaje ponowiony. Mogą pojawiać się z opóźnionym początkiem (po 6 miesiącach). Objawy ostre, krótkoterminowe (do 1 miesiąca) zamieniają się w długoterminowe (do końca życia). Objawy widoczne na zewnątrz przemieniają się w wewnętrzne. Ponadto objawy zamieniają się we wtórne problemy życiowe, które nie zawsze są już kojarzone z przemocą seksualną. Wiarygodność dziecka wykorzystywanego seksualnie W literaturze przedmiotu opisano pięć kryteriów do rozpoznawania wiarygodności dziecka, które zgłasza przemoc seksualną (Jones, McGraw, 1987). Są to: detale, poziom opisu i spontaniczności, afekt, progresja, sekret. Badanie osoby podejrzanej/oskarżonej o wykorzystywanie seksualne dziecka Jeżeli psycholog dokonuje badania na zlecenie prokuratury lub sądu, często słyszy pytanie na temat funkcjonowania podejrzanego czy oskarżonego. Wówczas ważne jest zbadanie jego historii życia, w tym doznawanej przemocy w rodzinie pochodzenia i w obecnej, jego rozwoju psychoseksualnego, a zwłaszcza uzależnienia od seksu, w tym pornografii (!). Psycholog diagnozuje jego osobowość oraz ewentualnie występujące parafilie (u sprawców regresyjnych najczęściej nie są diagnozowalne, bo nie występują), rodzaje agresywności, przekonania na temat kobiet i dzieci czy relacji międzyludzkich, czyli zniekształcenia poznawcze sprawców. Najważniejsze jest diagnozowanie mechanizmów zaprzeczania typowych dla sprawców przemocy seksualnej (Salter, 1988; Widera-Wysoczańska, 2010). Warto, aby częścią dotyczącą seksualności sprawcy zajął się specjalista seksuolog. APA podaje, że nie rozpoznamy czy ktoś jest sprawcą, badając go. Rozpoznajemy natomiast cechy typowe dla sprawców przemocy seksualnej, opisane w literaturze. To sąd zadecyduje czy dana osoba jest winna zarzucanych jej czynów. Na podstawie tych danych psycholog może rozpoznać, czy osoba zgłaszana przez dziecko posiada cechy typowe dla sprawcy fiksacyjnego (klasyczny pedofil) lub regresyjnego (Groth, 1982), w tym również psychopatycznego (Beisret, 2008, Salter, 2005). Psycholog określa również, które rodzaje parafilii towarzyszą powyższej diagnozie (za: DSM V i ICD-10). Na przykład może to być pedofilia (czynności seksualne z udziałem dziecka, które nie weszło w okres pokwitania, zwykle w wieku 13 lat lub młodsze); hebefilia (kontakt z osobami w wieku dojrzewania, 10–14 lat); efebofilia (kontakt z osobami w późnym wieku dojrzewania, 15–19 lat, np. między dorosłymi mężczyznami a chłopcami w późnym okresie), wykorzystywanie chłopców przez księży (parafilia niespecyficzna, DSM korofilia (skłonność homoseksualnych kobiet do młodych dziewcząt). Charakterystyka typowych sprawców wykorzystujących dzieci Do diagnozy niezbędna jest wiedza na temat cech charakterystycznych sprawców wykorzystujących dzieci. Jest to sprawca regresyjny, pedofil lub efebofil albo hebefil, uzależniony o seksu, w tym pornografii. W młodości miał kłopoty z nawiązywaniem relacji z rówieśnikami, w życiu dorosłym ma mało przyjaciół lub w ogóle ich nie ma, jest związany z kościołem i deklaruje, że jest osobą wierzącą. Zgłasza wiele partnerek/brak innych partnerek przed zawarciem małżeństwa. Często zdradza żonę z innymi kobietami (częściej na portalach pornograficznych). Szuka partnerek z małymi dziećmi, potem je porzuca i szuka kolejnych. Kontroluje partnerkę/żonę przy pomocy pieniędzy i stosuje wobec niej przemoc emocjonalną, a także fizyczną i seksualną. Jest infantylny. Tworzy zaburzone więzi, uwodzi wybrane dziecko lub traktuje je jako „kopciuszka”. Nie czuje empatii wobec wykorzystywanego dziecka. Może mieć cechy osobowości hipochondrycznej, depresyjnej i histerycznej (razem) lub paranoicznej z cechami psychopatii w zachowaniu (wówczas skala depresji nie jest podwyższona). Widoczna jest derealizacja (w kwestionariuszu DES) i zniekształcenia poznawcze (w PTSD złożonym). Posługuje się mechanizmami zaprzeczania typowymi dla sprawców przemocy seksualnej, w tym całkowitym zaprzeczaniem, wskazywaniem, że nie jest taką osobą, o jaką się go posądza, minimalizacją, przerzucaniem odpowiedzialności. Charakterystyczny obraz matek dzieci wykorzystywanych Matka dziecka wykorzystywanego seksualnie zazwyczaj zaniedbuje emocjonalnie i czasami też fizyczne swoje dziecko. Nie daje mu wsparcia i nie monitoruje jego zachowań ani postępów w rozwoju. Chętnie „pozbywa” się dziecka na jakiś czas. Deklaruje przy tym, że jest ono dla niej najważniejsze. Zaniedbuje jego choroby lub stosuje niekonwencjonalne sposoby leczenia (dzieci mają choroby psychosomatyczne). Jest depresyjna, często histeryczna, z cechami osobowości zależnej od męża. Z zaburzoną empatią wobec dziecka. Matka często wie/domyśla się, że dziecku dzieje się krzywda, ale nie reaguje i zaprzecza tej rzeczywistości w różny sposób: milcząc, oskarżając dziecko, tworząc nieprawdziwą, alternatywną rzeczywistość. Źródło: Widera – Wysoczańska A. (2015). Diagnoza psychologiczna dziecka wykorzystywanego seksualnie i jego rodziny. Niebieska Linia, 3(98). © Wszelkie prawa zastrzeżone Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą autorki. © Wszelkie prawa zastrzeżone W trakcie postępowań sądowych z zakresu spraw rodzinnych tj. między innymi w sprawach o uregulowanie kontaktów z dzieckiem, rozwodów, ustalenia miejsca pobytu dziecka oraz w sprawach dotyczących władzy rodzicielskiej, często zdarza się, że sąd za konieczne uznaje zasięgnięcie opinii biegłych, celem uzyskania oceny problemu związanego z funkcjonowaniem danej rodziny, ustalenia relacji między rodzicami i dziećmi, kompetencji rodzicielskich, czy też ustalenia prawną dla dopuszczenia dowodu z opinii biegłych w toku postępowań cywilnych stanowi art. 278 Kodeksu postępowania cywilnego, który mówi, że w wypadkach wymagających wiadomości specjalnych sąd po wysłuchaniu wniosków stron co do liczby biegłych i ich wyboru może wezwać jednego lub kilku biegłych w celu zasięgnięcia ich opinii. Sąd orzekający może pozostawić prawo wyboru biegłego sędziemu wyznaczonemu lub sądowi wezwanemu. Sąd oznaczy, czy opinia ma być przedstawiona ustnie, czy na w sprawach rodzinnych, sąd by pozyskać wiedzę specjalną w zakresie rozpoznawanych spraw kieruje strony oraz małoletnich do Rodzinnego Ośrodka Diagnostyczno-Konsultacyjnego. Obecnie jednak toczy się dyskusja na temat możliwości wydawania przez te ośrodki, w obowiązującym stanie prawnym, opinii na temat sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywania kontaktów z dziećmi w sprawach małoletnich, rozpatrywanych przez kierują nadto strony oraz małoletnie dzieci do biegłych: psychologów, pedagogów, psychiatrów, itp. Sąd może też zażądać opinii odpowiedniego instytutu naukowego lub naukowo-badawczego, a także zażądać od instytutu dodatkowych wyjaśnień bądź pisemnych, bądź ustnych przez wyznaczoną do tego osobę. Może też zarządzić złożenie dodatkowej opinii przez ten sam lub inny instytut. W opinii instytutu należy wskazać osoby, które przeprowadziły badanie i wydały opinię. Przepis dopuszcza przeprowadzenie dowodu z opinii instytutu naukowego lub naukowo-badawczego, jako mającej szczególne znaczenie i wagę, ze względu na autorytet, jak również wówczas, kiedy problem jest na tyle złożony, że wymaga wiedzy specjalistów legitymującym się wysokim przygotowaniem praktycznym i dopuszczając dowód z opinii powyższych specjalistów formułuje stosowaną tezę dowodową, co do której brzmienia stanowisko mogą zajmować strony oraz uczestnicy postępowania. Jest to bardzo istotne z punktu widzenia procesowego - dochodzonych przez stronę roszczeń, ponieważ biegli wydając opinię (pisemną bądź ustaną - w zależności od decyzji sądu), wydają ją właśnie w ramach owej tezy dowodowej, zakreślonej przez sąd orzekający. Dopuszczenie dowodu z opinii biegłych może nastąpić na posiedzeniu niejawnym po wysłuchaniu wniosków stron, co do liczby biegłych i ich tezy dowodowej zależy od przedmiotu danego postępowania. I tak np. w zakresie kontaktów danego rodzica z dziećmi, sądy posiłkują się wiadomościami specjalnymi celem ustalenia więzi dziecka z rodzicem, który wnosi o uregulowanie jego kontaktów z dzieckiem, aby ustalić harmonogramu kontaktów, mając na uwadze sytuację dziecka - jego dobro oraz sytuację rodziców małoletniego. Kiedy pojawia się spór o pieczę nad dzieckiem w toku między innymi toczącej się sprawy o rozwód, sąd mając na uwadze dobro dziecka musi ustalić, który z rodziców daje lepszą rękojmię, by sprawować bezpośrednią opiekę nad dzieckiem. Sąd zadaje często pytania, jak powinien się dla dobra danego dziecka ukształtować sposób wykonywania władzy rodzicielskiej rodziców, z którym z rodziców dziecko winno zamieszkać, również czy np. konieczny jest nadzór nad daną rodziną sprawowany przez kuratora sądowego, albo czy zasadnym jest odbycie przez rodzinę terapii, bądź warsztatów umiejętności może zażądać ustnego wyjaśnienia opinii złożonej na piśmie, może też w razie potrzeby zażądać dodatkowej opinii od tych samych lub innych podlega weryfikacji przez strony postępowania, które mogą ją kwestionować, wykazywać jej błędy, żądać wezwania przez sąd biegłych, celem wydania przez nich ustnej opinii uzupełniającej, formułować pytania do biegłych. W przypadku skutecznego zakwestionowania opinii biegłych, strona może żądać dopuszczenia nowej opinii wydanej przez kolejnego biegłego bądź biegłych lub instytut jako jeden z dowodów (wymieniona jest w katalogu tych dowodów w kodeksie postępowania cywilnego), może być zgłaszana przez stronę celem wykazania dochodzonych przez nią roszczeń, w ramach ogólnej zasady procesu cywilnego, tj. art. 217 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, z którego wynika, że strona w postępowaniu sądowym może aż do zamknięcia rozprawy przytaczać okoliczności faktyczne i dowody na uzasadnienie swych wniosków lub dla odparcia wniosków i twierdzeń strony przeciwnej, z zastrzeżeniem niekorzystnych skutków, jakie według przepisów niniejszego kodeksu mogą dla niej wyniknąć z działania na zwłokę lub niezastosowania się do zarządzeń przewodniczącego i postanowień opinię, jako składnik materiału dowodowego sąd ocenia zgodnie z art. 233 § 1 kodeksu postępowania cywilnego. Według tej normy prawnej, sędziowie oceniają wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Jednak wobec faktu, że opinia biegłych zawiera wiadomości specjalne wymagana tutaj jest szczególna ostrożność przy dokonywaniu tejże oceny. _ Specyfika oceny dowodu z opinii biegłych wyraża się w tym, że sfera merytoryczna opinii kontrolowana jest przez sąd, który nie posiada wiadomości specjalnych, tylko w zakresie zgodności z zasadami logicznego myślenia, doświadczenia życiowego i wiedzy powszechnej. Kryteria oceny tego dowodu stanowią również: poziom wiedzy biegłego, podstawy teoretyczne opinii, sposób motywowania sformułowanego w niej stanowiska oraz stopień stanowczości wyrażonych w niej ocen _. (wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 10 czerwca 2014 r. AUa 1020/13, _ LEX nr 148057) _. Czytaj więcej w Jak przeprowadzić zaprzeczenie ojcostwa Mąż matki może wytoczyć powództwo o zaprzeczenie ojcostwa w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o urodzeniu dziecka przez żonę, nie później jednak niż do osiągnięcia przez dziecko pełnoletności. Jak dokonać podziału majątku małżonków? Ustalenie cen rynkowych składników majątku odbywa się przy udziale biegłego specjalisty, powoływanego przez sąd w toku prowadzonej sprawy. Co jest konieczne do adopcji dziecka? Przysposobienie przez jednego z małżonków nie może nastąpić bez zgody drugiego małżonka, chyba że ten nie ma zdolności do czynności prawnych. Oceń jakość naszego artykułu:Twoja opinia pozwala nam tworzyć lepsze w sprawie opieki nad dzieckiem zdecydowałem się na pomoc doświadczonego adwokata. Pan Cejrowski znany jest z prowadzenie takich spraw, więc skierowałem swoje kroki do jego kancelarii. Pomógł. karma wraca p...9 miesięcy temuTe opinie sa krzywdzace i odbiegajace od opinie po 3 godzinnej obserwacji rodzicow i kogos o likwidacje tej wydano decyzje o ewentualnym odebraniu dziecka matce ktora opiekowala sie dzieckiem przez 7 lat .Ojciec narkoman ,nie dajacy alimentow, bezdomny ,przebywajacy katem u kochanek ,zwolniony dyscyplinarnie z pracy ,z zaburzeniami psychicznymi!!!!!!!!!!!! Uzyskal celujaca opinie. A matka ktora przez tyle lat dbala wychowywala ,pracowala zeby dziecku nic nie brakowalo zostalo potraktowana jako ta zla .Jesli to przeczyta jaki kolwiek ten co decyduje o innych niech WIE ZE MA KREW NA REKACH>po w moim przypadku zniszczyli zycie mojemu wnukowi________________ i mojej najwspanialszej na swiecie corce

badanie dziecka przez psychologa sądowego